जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले यस वर्ष सरदरभन्दा बढी वर्षा हुने अनुमान व्यक्त गरेको थियो तर सो अनुमानअनुसार देशमा बढी वर्षा भएको छैन । खासगरी मधेस प्रदेशमा अपेक्षाअनुसार वर्षा भएको छैन । त्यहाँ धानरोपाइँ बढी प्रभावित भएको छ । त्यस्तै पहाडका विभिन्न भागमा पनि खण्डवृष्टिको समस्या देखा परेको छ । यसरी देशका विभिन्न स्थानमा धानरोपाइँ प्रभावित हुन पुगेको छ । यस्तो किन भयो ? त्यसका लागि मौसम वैज्ञानिकहरूले गहन अध्ययन–अनुसन्धान गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसका बाबजुद यो तथ्य सुरुमा नै स्पष्ट छ, जलवायु परिवर्तनका कारण यसअघि मनसुन जसरी परम्परागत प्रकारले गतिमा हुन्थ्यो, अब त्यो गति प्रभावित भएको छ । यस्तो अवस्थामा के गर्ने ? संसारभरिका मानव समुदायका सामु यो समस्या आइपरेको छ ।
ग्लोबल वार्मिङ संसारकै समस्या बनेको छ । यही क्रममा विश्वबाट हरितगृह ग्यास उत्सर्जन प्रभावित भएको छ । त्यस्तै प्रतिकूल अवस्था क्लोरोफ्लोरो कार्बनको छ । कार्बनडाइअक्साइड ग्याँसको उत्पादन बढ्ने तर नाइट्रोजन ग्याँसको आवश्यक सन्तुलन बिग्रिने गरेको अवस्था छ । यीलगायत विभिन्न कारणले गर्दा ओजोन तह पातलिन थालेको वैज्ञानिकहरू बताइरहेका छन् । यी सबै कारणले ग्लोबल वार्मिङ बढ्दा मौसम विज्ञानका सामु चुनौती आइपरेको छ । त्यस क्रममा असामयिक वर्षा, बाढीपहिरो, हिउँपहिरो, खडेरी, अनावृष्टि, अतिवृष्टि, खण्डवृष्टिजस्ता समस्या विश्वले व्यहोरिरहेको छ । यसै सिलसिलामा यतिखेर नेपालले मनसुनी प्रतिकूलता व्यहोरिरहेको छ ।
यो राजनीति नै हो, जहाँ पुँजीका लागि प्रकृतिको अनियन्त्रित दोहन गरिन्छ । यस्तो दुष्कार्य संसारभरिका साम्राज्यवादीले गरिरहेका छन् । त्यसको प्रमाण यो हो– साम्राज्यवादी शक्तिहरू ग्लोबल वार्मिङ कम गर्न सहमत छैनन् । उनीहरूले प्रकृतिलाई प्राकृतिक अवस्थामा फिर्ता गर्नुपर्ने आवश्यक कामबाट आफूलाई अलग गरिरहेका छन् । यस्तो दुष्कार्यमा सबैभन्दा शीर्ष स्थान अमेरिकाको छ । अमेरिकी साम्राज्यवादको नेतृत्वमा अन्य नवसाम्राज्यवादी प्रकृति विरुद्ध सङ्घर्ष गरिरहेका छन् । त्यसमा थोरै योगदान हाम्रा देशको पनि छ । हाम्रो देशको सरकारले पनि प्रकृतिको अनियन्त्रित दोहनलाई प्रश्रय दिइरहेको छ । हामीकहाँ चुरेदोहनसँगै नदीजन्य पदार्थको अनियन्त्रित दोहन निरन्तर चलिरहेको छ । यद्यपि हाम्रो यस्तो क्रियाकलापको हिस्सा ग्लोबल वार्मिङमा त्यति बढी नहोला ।
ग्लोबल वार्मिङका कारणले विश्वकै प्राणी जगत् खतरामा परिरहेका बेला त्यसको पक्षमा उत्पीडित जनता र उत्पीडित देशले आवाज उठाउनुपरेको छ । यदि साम्राज्यवादी शक्तिहरूलाई उनीहरूको पुँजीको तृष्णापूर्तिको मार्गमा बेलगाम डौडिन दिने हो भने विश्वबाटै प्राणी जगत्को समूल अन्त निश्चित छ । त्यस क्रममा सबैभन्दा पहिला मानव समुदायको अस्तिङ्खव यस धर्तीबाट समाप्त हुनेछ । यो भयावह स्थिति ढिलोचाँडो आउने निश्चित छ । यो विश्व समस्यालाई समाधान गर्न मुख्यतः विश्वभरिका सरकारले ध्यान दिनुपर्नेमा त्यसो हुन सकिरहेको छैन । अब यो कार्यभार सर्वहारा वर्गको प्रतिनिधि कम्युनिस्ट पार्टीले वहन गर्नुपर्ने भएको छ ।
हाम्रो देशमा तत्काल गर्नुपर्ने काम धानरोपाइँलाई सुनिश्चित गर्नु हो । देशको अन्नभण्डार मानिएको तराईमा अपेक्षित धानरोपाइँ नहुँदा खाद्यान्नको आन्तरिक आपूर्ति प्रभावित हुने निश्चित छ । त्यस्तो स्थिति उत्पन्न नहोस्, त्यसका लागि आपतकालीन बजेट विनियोजन गरेर धानरोपाइँ सम्पन्न गर्न सरकार गम्भीर हुनुपर्दछ । त्यसका लागि सरकारले फास्ट ट्र्याक कार्यशैलीमा बोरिङ, लिफ्टिङ वा त्यस्तै विभिन्न विकल्पबारे विचार गर्नुपर्दछ । राज्यशक्तिलाई तत्कालै यसमा लगाउनुपर्दछ । यदि यस जिम्मेवारीप्रति उदासिन रवैया अपनाउने हो भने हिउँदमा धानको सङ्कट व्यहोर्नुपर्ने स्थिति आउनेछ । देशलाई यो सङ्कटबाट बचाउने जिम्मेवारी सरकारको हो । यदि सरकारमा अलिकति पनि जनताप्रति उत्तरदायी भावना छ भने धानरोपाइँबारे द्रुत कदम चालिनुपर्दछ ।
(युगदर्शन साप्ताहिक, वर्ष १६, अङ्क ३८, २०८२ साउन १४ गते बुधबारबाट लिइएको सम्पादकीय)
