काठमाडौं। अमेरिकामा करिब एक शताब्दीपछि सार्वजनिक रूपमा मृत्युदण्ड दिने प्रस्तावले नयाँ बहस सिर्जना गरेको छ। अमेरिकी रक्षामन्त्री पिट हेगसेथले सन् २००९ मा टेक्ससको फोर्ट हुड सैन्य शिविरमा १३ जना सैनिकको हत्या गरेका निदाल हसनलाई सार्वजनिक रूपमा मृत्युदण्ड दिने घोषणा गरेपछि यस विषयले चर्चा पाएको हो। पेन्टागनले प्रस्तावित मृत्युदण्डको प्रत्यक्ष प्रसारण गर्ने विषयसमेत अघि सारेको छ।
अमेरिकामा सार्वजनिक मृत्युदण्डको अन्तिम चर्चित घटना सन् १९३६ अगस्ट १४ मा केन्टकीको ओवेन्सबोरोमा भएको थियो। लुटपाट, बलात्कार र हत्याको अभियोगमा दोषी ठहरिएका २० वर्षभन्दा माथिका अश्वेत युवा रेनी बेथियालाई फाँसी दिँदा करिब २० हजार मानिस उपस्थित भएका थिए। उक्त घटनाले सार्वजनिक मृत्युदण्डलाई तमासाका रूपमा प्रस्तुत गरिएको भन्दै आलोचना निम्त्याएको थियो। त्यसको करिब १८ महिनापछि केन्टकीले सार्वजनिक मृत्युदण्डमाथि प्रतिबन्ध लगाएको थियो।
मृत्युदण्डसम्बन्धी अनुसन्धानकर्ता तथा कोलोराडो विश्वविद्यालयका प्राध्यापक एमेरिटस माइकल राडेलेटले सार्वजनिक मृत्युदण्डको प्रस्तावप्रति आश्चर्य व्यक्त गर्दै अमेरिकामा मृत्युदण्डप्रतिको जनसमर्थन घट्दै गएको बताएका छन्। उनका अनुसार सन् १९९४ मा मृत्युदण्डको समर्थन ८० प्रतिशत रहेकामा अहिले ५२ प्रतिशतमा झरेको छ।
सामाजिक मनोविज्ञानका प्राध्यापक कर्ट ग्रेका अनुसार अमेरिकी राजनीतिमा बढ्दो ध्रुवीकरण र प्रतिशोधको भावनाले यस्तो प्रस्तावलाई प्रोत्साहन गरेको हुन सक्छ। यद्यपि, हिंसात्मक सजायप्रति धेरै अमेरिकी उदासीन बनेको उनको विश्लेषण छ।
लेखिका सोन्या लियाले सन् १९३६ को सार्वजनिक फाँसीलाई ‘क्रूरताको उत्सव’ भन्दै आधुनिक प्रविधिमार्फत लाखौँ मानिसमाझ मृत्युदण्डको प्रत्यक्ष प्रसारण गर्नु अझ भयावह हुने बताएकी छन्। क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय, बर्कलेका अनुसन्धानकर्ता गारेन विन्टेम्युटले पनि सार्वजनिक मृत्युदण्ड अमेरिकी समाजको पहिचान नभएको टिप्पणी गरेका छन्।
यसैबीच, अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले सार्वजनिक मृत्युदण्डको योजना कार्यान्वयन हुनेमा अनिश्चितता व्यक्त गरेका छन्। राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले भने मृत्युदण्डको प्रस्तावलाई समर्थन गर्दै हसनजस्ता व्यक्तिका लागि यो उपयुक्त सजाय भएको बताएका छन्। पेन्टागनका अनुसार प्रत्यक्ष प्रसारणसहितको योजना अझै निर्णय प्रक्रियामै छ।
