बेनी । रोजगारीका लागि विदेश जाने युवाको सङ्ख्या बढिरहेका बेला म्याग्दीको अन्नपूर्ण गाउँपालिका–५ पाउद्वारका केही युवाले भने विदेशमा सिकेको सिप र कमाएको पुँजी गाउँमै लगानी गरेर भेडापालन व्यवसाय सुरु गरेका छन् ।

पाउद्वारका ३८ वर्षीय मनिराम पाइजा छ वर्ष रोजगारीका लागि दुबईमा बसे । विदेशमा रहँदा सिकेको व्यावसायिक ज्ञान र सिप तथा त्यहाँबाट आर्जन गरेको पुँजीलाई आफ्नै गाउँमा लगानी गर्ने सोच बनाएर उनले भेडापालन सुरु गरेका छन् । उनलाई सोही ठाउँका कमल मगर र अरुण मगरले साथ दिएका छन् । दुवै जना वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका हुन् ।

मनिराम, कमल र अरुणको समूहले अहिले करिब पाँच सय भेडा पालेको छ । भेडापालनमा उनीहरूले रु एक करोडभन्दा बढी लगानी गरेका छन् । उनीहरूले घान्द्रुक र मुस्ताङबाट भेडा खरिद गरी ल्याएका हुन् ।

बर्खायाममा भेडाको बथान समुद्री सतहदेखि चार हजार मिटरभन्दा बढी उचाइमा रहेको खयरखोला क्षेत्रमा पुग्छ । लेकका खर्कमा हरियो घाँस चराएर भेडा पाल्ने र जाडो बढेसँगै बथानलाई क्रमश: तल्लो क्षेत्रमा झार्ने गरिन्छ । हिउँदमा भेडा चराउँदै कास्की र पर्वतसम्म पुग्ने गरेको मनिराम सुनाउँछन् ।

‘मिहिनेत गर्न सके भेडापालनबाट राम्रो आम्दानी गर्न सकिन्छ’ उनले भने– ‘विदेशमा काम गर्दाजस्तो अरूको व्यवसायका लागि श्रम गर्नुभन्दा आफ्नै ठाउँमा लगानी गरेर काम गर्दा आत्मसन्तुष्टि पनि मिलेको छ ।’

पाउद्वारका लेकाली खर्कमा चराइएका भेडा धार्मिक तथा सांस्कृतिक प्रयोजनका लागि माग हुने गरेका छन् । खयरखोला र आसपासका हिमाली क्षेत्रमा पाइने जडीबुटीयुक्त घाँस खाएर हुर्किएका भेडालाई पूजा एवम् बलिका लागि उपयुक्त मानिन्छ । चाडपर्वका समयमा मासुका लागि यस्ता भेडाको माग हुन्छ ।

गोठ र खर्कबाटै भेडा बिक्री हुने गरेका छन् । एउटा भेडा रु २० हजारदेखि ३५ हजारसम्ममा बिक्री हुने गरेको मनिरामले बताए । यस वर्षको जनैपूर्णिमा पर्वमा खयरभारानी क्षेत्रमा लागेको मेलामा बलिका लागि ५० भन्दा बढी पाठोभेडा र बोका बिक्री भएका थिए ।

बस्तीबाट टाढा लेकाली खर्कमा घुम्ती गोठ सञ्चालन गरेर भेडापालन गर्न भने सहज छैन । चितुवा र ब्वाँसोबाट भेडाबाख्रा जोगाउनु मुख्य चुनौती हो । वन्यजन्तुको आक्रमणबाट बथानलाई जोगाउन उहाँहरूले भोटे कुकुर पालेका छन् । दिनभर भेडासँगै चरन क्षेत्रमा जाने कुकुरले रातको समयमा खर्कमा गोठको सुरक्षा गर्ने गरेको छ ।

भेडापालनसँगै मनिरामको समूहले खोपारा हुँदै खयरतर्फ जाने पर्यटकलाई घुम्ती गोठमै खाने तथा बस्ने सुविधा पनि उपलब्ध गराउँदै आएको छ । यसले पशुपालनसँगै ग्रामीण पर्यटनलाई जोड्ने अवसर सृजना गरेको छ ।

खर्कको अवस्था र मौसमअनुसार भेडाबाख्राको बथानसहित गोठ बर्खामा लेकतर्फ र हिउँदमा बेँसीतर्फ सार्ने चलन पाउद्वारमा पुस्तौँदेखि चलिआएको छ । पुराना पुस्ताका किसानको निधन तथा युवाको सहर र विदेश पलायनसँगै यस्तो घुम्ती गोठको परम्परा क्रमश: हराउँदै गएको अवस्थामा मनिरामसहितका युवाले यसलाई निरन्तरता दिने प्रयास गरेका छन् ।

‘गाउँमै बसेर पनि व्यवसाय गर्न सकिन्छ भन्ने देखाउन चाहेका छौँ’ कमलले भने– ‘परम्परागत पेसालाई आधुनिक व्यवसायसँग जोडेर अघि बढाउने हाम्रो प्रयास हो ।’

उनीहरूका अनुसार भेडाबाख्रा बिरामी हुँदा औषधोपचार तथा प्राविधिक सेवा, घुम्ती गोठ निर्माण र रातको समयमा उज्यालोका लागि सौर्य ऊर्जाको व्यवस्थापन आवश्यक छ । स्थानीय तह र सम्बन्धित निकायबाट यस्ता क्षेत्रमा सहयोग पाए भेडापालनलाई थप विस्तार गर्न सकिने उनीहरूको अपेक्षा छ ।

विदेशबाट फर्किएका युवाले आफ्नै गाउँको वनपाखा र खर्कमा श्रम तथा पुँजी लगानी गरेर सुरु गरेको भेडापालनले स्वरोजगार सृजना गर्नुका साथै लोपोन्मुख बन्दै गएको घुम्ती गोठको परम्परालाई निरन्तरता दिने आधार तयार गरेको छ । (रासस)