काठमाडौँ । हाल भइरहेको फलाम आयात घटाउन नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) मा पर्ने हुप्सेकोट गाउँपालिका–५ को पश्चिम नाम्जाकोटदेखि पूर्वी धौवादी क्षेत्रबाट फलाम उत्खनन् गर्ने भएको छ ।
खानी तथा भूगर्भ विभागको अध्ययनमा सो क्षेत्रमा फलाम रहेको तथ्य फेला परेपछि उत्खनन् गर्ने भएको हो ।
अध्ययनको क्रममा धौवादीको १० किलोमिटर क्षेत्रमा ठुलो परिमाणमा फलाम खानी पत्ता लागेको थियो । २०७६ भदौ ४ गते मन्त्रिपरिषद्ले निर्णय गरी धौवादी फलाम कम्पनी लिमिटेड स्थापना गरिसकेको छ ।
उक्त कम्पनी २०७६ असोज ९ गते कम्पनी रजिस्ट्रार कार्यालयमा धौवादी फलाम कम्पनी लिमिटेडको नाममा दर्ता भई सोही वर्षको फागुनदेखि सञ्चालित छ ।
भारतको एम एन्ड दस्तुर, एसआरके र नेपालको जेड कम्पनीले आठ महिना लगाएर फलाम खानीबारे अध्ययन गरेको छ । उक्त अध्ययन प्रतिवेदनमा २०८४ देखि फलाम उत्पादन गर्न सकिने उल्लेख छ ।
कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सिइओ) डा जनकबहादुर चन्दले धौवादी फलाम खानीमा आधारित आइरन/स्टिल उद्योग स्थापनाका लागि विस्तृत सम्भाव्यता अध्ययन भई अन्तिम प्रतिवेदन प्राप्त भएको बताउनुभयो ।
अध्ययनले आइरन/स्टिल उत्पादन गर्न आर्थिक र प्राविधिक रूपमा सम्भव देखिएको उहाँको भनाइ छ । आगामी दिनमा माइनिङ सेस्मिक (उत्खनन् गर्दा हुने कम्पन), वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन (इआइए) र विस्तृत परियोजना प्रतिवदेन तयार गरी उत्पादनतर्फ लागिने कम्पनीले जनाएको छ ।
डा. चन्दका अनुसार उद्योग स्थापना भएसँगै दुई हजारदेखि दुई हजार पाँच सयले प्रत्यक्ष र २० देखि २५ हजार जनशक्तिले अप्रत्यक्ष रूपमा रोजगारी पाउने छन् ।
अध्ययनले परियोजनाको पुँजीगत लागत ५१ अर्ब २५ करोड लाग्ने प्रक्षेपण गरेको छ । उक्त लगानी असुल भई कम्पनी नाफामा जान सात वर्ष लाग्ने प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । कम्पनीले उद्योगको लागि पूर्वी नवलपरासीको कावासोती र देवचुली नगरपालिकाको लोकाहा क्षेत्रमा जग्गा प्राप्ति प्रक्रिया अघि बढाइसकेको छ ।
धौवादी फलाम खानीबाट निकाल्न सकिने परिमाण र गुणस्तरका बारेमा सरकारले यसअघि चीनको सिचुआन इन्स्टिच्युट अफ मेटालोजिकल जियोलोजी एन्ड एक्स्प्लोरेसन छेन्दुमा पाँच टन फलाम परीक्षणका लागि पठाएको थियो । चिनियाँ प्रयोगशालाले उक्त खानीमा औद्योगिक उत्पादन गर्न सकिने फलाम रहेको पुष्टि भएको जनाएको थियो ।
सुरुमा ४५ प्रतिशत निजी र ५५ प्रतिशत सरकारले लगानी गर्ने तय भए पनि लगानीको ढाँचा टुङ्गो लागेको छैन । आइरन/स्टिल उत्पादन क्रममा उद्योगको डिआरआई (डाइरेक्ट रिड्युस आइरन) प्लान्टबाट करिब ७० मेगावाट विद्युत्समेत उत्पादन हुने छ । धौवादी क्षेत्रमा फलाम उत्पादन भएमा २० देखि २५ प्रतिशत व्यापारघाटा प्रतिस्थापन गर्न सकिने कम्पनीले जनाएको छ ।
उक्त क्षेत्रमा नौ करोड ९० लाख टन फलाम रहेकामा नौ करोड ६० लाख टन मात्र उत्खनन् गर्न सकिने बताइएको छ ।
कम्पनीका अध्यक्ष एवम् खानी तथा भूगर्भ विभागका महानिर्देशक रामप्रसाद घिमिरेले खानी विभागले २०६८ देखि फलाम खानीको अध्ययन गर्दै आएको बताउनुभयो ।
‘नेपालमा रहेको फलाम खानीबाट फलाम उत्पादन गरी बिक्रीवितरण गर्न सके मुलुकको अर्थतन्त्रमा टेवा पुग्थ्यो’ उहाँले भन्नुभयो ।
महानिर्देशक घिमिरेले खानी तथा भूगर्भ विभागले देशभरका साना तथा ठुला खानीको अध्ययन अनुसन्धान गर्दै आएको बताउनुभयो । कम्पनी सञ्चालनमा आउँदा व्यापारघाटामा कमी, रोजगारी सिर्जना, फलामजन्य कच्चापदार्थको आयातमा कमी, पूर्वाधार औद्योगिक विकासमा टेवा पुग्ने विश्वास लिइएको छ । (रासस)
