राजेन्द्रप्रसाद पनेरू, महेन्द्रनगर ।

कञ्चनपुरमा मुक्तकमैया पुनःस्थापनको कार्य पूरा भएको डेढदशक बित्न लाग्यो । मुक्त भएका यी धेरै परिवारको हातमा लालपुर्जा त छ तर जग्गा भने छैन । हातमा भएको लालपुर्जाबमोजिमको जग्गाको पहिचान अहिलेसम्म हुन नसक्दा पूर्वकमैया अन्योलमा छन् ।

लालपुर्जामा भएको जग्गा अरूले नै कमाउँदै आएको पूर्वकमैयाको भनाइ छ । लालपुर्जा पाएर पनि जग्गा पाउन नसकेपछि उनीहरु मजदुरी गरी जीविका चलाउँदै आएका छन् ।

सम्बन्धित बस्तीमा लालपुर्जासहित पुगेर जग्गा खोज्दै हिँडे पनि धेरै परिवारले आफ्नो जग्गा पहिचान गर्न नसक्दा कष्टकर जीवन बिताउनुपरेको मुक्त कमैया समाज जिल्ला समिति कञ्चनपुरका अध्यक्ष घासीराम रानाले बताउनुभयो ।

‘लालपुर्जामा ठेगाना र बस्ती किटान गरी लेखिएको छ’ उहाँले भन्नुभयो– ‘कित्ता नम्बर र जग्गाको क्षेत्रफलसमेत उल्लेख छ । जग्गामा अरूले खेती गरेका छन् । जग्गा चिनाउनका लागि अमिनको व्यवस्था गर्न नसक्दा धेरै परिवार पुनःस्थापना हुनबाट बञ्चित रहेका छन् ।’

उहाँका अनुसार लालपुर्जा भएर पनि जग्गा चिन्न नसकेका परिवारको सङ्ख्या १५० को हाराहारीमा छ । लालपुर्जा पाएका मुक्त कमैयालाई नक्सा र कित्ता नम्बरका आधारमा जग्गा चिनाइ पुनःस्थापनमा सघाउनुपर्ने दायित्व सम्बन्धित स्थानीयतहको भए पनि कुनै चासो नदिइएको उहाँको गुनासो छ ।

‘लगतमा समावेश भएका तर जग्गा पाउनबाट बञ्चित रहेका २५० मुक्त कमैया परिवारको पुनःस्थापनका लागि समेत कार्य अगाडि बढाउनुपर्छ’ मुक्तकमैया अगुवा संविधान सभाका पूर्वसदस्य दुर्गादेवी खुनाले भन्नुभयो– ‘लगतमा समावेश भएर पनि रोजगारीको खोजीमा बाहिर गएर पुनःस्थापित हुन नसकेको पनि पुनःस्थापना हुनुपर्छ ।’

‘२०५७ साउन २ गते तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले कमैयामुक्तिको घोषणा थिए । संयोगले आज पनि मुलुकको प्रधानमन्त्रीमा देउवा नै हुनुहुन्छ । मुक्तिको घोषणा गर्दा गरिएका वाचा दुई दशक बिते पनि पूरा हुन नसकेकाले यस क्षेत्रका नागरिकले उहाँहप्रति आशा राखेका छन् ।

‘उतिबेला गरिएका वाचा पूरा गर्नका लागि माग गर्छौं’ मुक्तकमैया अगुवा भन्नुहुन्छ– ‘मुक्तिको घोषणा भएको दिनलाई मुक्तकमैया दिवसका रूपमा घोषणा गरी बिदा दिने व्यवस्था गरियोस् ।’

कञ्चनपुर जिल्लामा पुनःस्थापन गरिएका चार हजार ५०५ मुक्त कमैया परिवारलाई कम्तीमा पाँच धुर र बढीमा पाँच कट्ठाका दरले एक हजार १६ बिगाह जग्गा उपलब्ध गराइएको छ । २०६६ मा कञ्चनपुरमा मुक्तकमैया पुनःस्थापनाको कार्य सकिएको घोषणा गरिएको थियो । (रासस)