भारतका पूर्व विदेश सचिव एवम् नेपालका लागि पूर्व राजदूत श्याम शरणले नेपालमा अमेरिकी र चिनियाँ प्रतिष्पर्धाका कारण अहिलेको संकट उत्पन्न भएको दाबी गरेका छन् । अमेरिका र चिनियाँ प्रतिष्पर्धामा भारत सिमान्त बनेको पनि उनको भनाई छ ।
पूर्व राजदूत शरणले दि ट्रिबुनमा एउटा लेख लेख्दै प्रधानमन्त्री ओली अमेरिकी सहयोग मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेशन एमसीसीको पक्षमा रहेको र प्रचण्डलगायत नेताहरु त्यसको विपक्षमा रहेका कारण संसद विघटन गरिएको र नेकपा फुटेको बताएका छन् ।
उनले लेखेका छन्, ‘यो संकटमा अमेरिकाको भूमिका हुन सक्छ किनकि उसको महत्वाकांक्षी पाँच सय मिलियन डलरको मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेशन (एमसीसी) को पहल प्रचण्ड र एनसीपीका अन्य नेताहरूले विरोध गरिरहेका थिए यद्यपि ओलीले उनको स्वीकृति दिएका थिए । भनिन्छ कि यसको विपक्षीहरूले चीनको तर्फबाट काम गरिरहेका थिए । त्यो अवस्थामा, भारत एक साइड शो हुने खतरामा छ जुन नेपालमा अमेरिका–चीन पावर प्लेको रूपमा देखा पर्न सक्छ ।’
उनले नेपालमा अमेरिका वा बेलायत जुनसुकै देशसँग काम गरेपनि भारतले नेतृत्व गरिरहेको बताएका छन् । शररण अगाडि लेख्छन्, ‘यदि भारतले चीनले अमेरिकी एजेन्डाका अनुसार काम गरिरहेको छ भन्ने बुझ्यो भने भारतसँगको यसको दुस्मनी बढ्दो हुनेछ । यदि नेतृत्व लिने अमेरिका नै हो भने नेपालमा भारतीय र अमेरिकी हितको संयोजन हुँदैन । विगतमा हामीले अमेरिका र बेलायतका साथ नेपालमा साझेदारका रूपमा काम गरेका छौं तर भारतको नेतृत्वमा । नेपालमा भारतीय प्रभाव कायम राख्नको सट्टा हामी सीमान्तकृत हुनेछौं ।’
श्याम शरणले नेपालमा बढ्दो चिनियाँ प्रभाव रोक्न भारतले भूमिका खेल्ने पनि बताएका छन् ।
‘भारतले नेपालमा चीनको चुनौती सामना गर्नुपर्दछ’ उनले लेखेका छन्, ‘नेपालको आर्थिक र सामाजिक विकासको लागि भारतलाई छनौटको साझेदारको रूपमा राखेर भारतले आफ्नो पर्याप्त उपस्थिति कायम राख्न सक्छ । ठूलो शक्ति मुठभेडमा फस्ने नेपाल भारतको हितमा छैन ।’
श्याम शरणले भारतले नेपालमा हिन्दु राज्य र राजतन्त्रको पुर्स्थापनाको पहल गरिरहरको पनि खुलासा गरेका छन् ।
नेकपाको हालै भएको विभाजन रोक्न चिनियाँ पक्षको दौडधुप चलिरहेको पनि शरणको दाबी छ । उहले चिनियाँ राजदूत यान्छी र पछिल्लो समय नेपाल भ्रमणमा रहेका उपमन्त्री नेतृत्वको टोलीले सो प्रयास गरिरहेको उनले बताएका छन् । यस्तै, उनले प्रधानमन्त्री केपी ओलीलाई राजीनामा दिएर पार्टी एकताका लागि मनाउने प्रयासमा चीन रहेको दाबी पनि गरेका छन् ।
शरण अगाडि लेख्छन्, ‘पक्कै पनि काठमाडौंमा चिनियाँ राजदूत होउ यान्छी दलहरु बीचको रेफ्री बनेर पार्टीलाई एकजुट राख्नको लागि व्यस्त रहेकी छन् । चीनले चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी अन्तर्राष्ट्रिय सम्पर्क विभागका उप–मन्त्रीको नेतृत्वमा चार सदस्यीय दलको प्रतिनिधिमण्डल पठाएको छ र एनसीपीलाई एकतामा राख्नको लागि अन्तिम प्रयास गर्न। यो पछिल्लो घटनाक्रम मा यसको चासो प्रतिबिम्बित गर्दछ। ओलीलाई संसदको भंग खारेज गर्न र नेतृत्व परिवर्तन स्वीकार्न दबाब दिइरहेको छ। उनलाई राजीनामा गर्न राजी गर्न प्रधानमन्त्रीको रूपमा गैर विवादित राजनीतिक व्यक्तित्व ल्याउने चालहरू छन् ।’
उनले यस राजनैतिक संकटबाट भारतलाई फाइदा नपुर्याउने बताएका छन् । यस्तै उनले अहिलेको संकटमा मधेशीहरुको बारेमा केही नबोलिएको पनि बताएका छन् ।
