काठमाडौं, असार १ । अमेरिका र इरानबीच जारी युद्ध अन्त्यका लागि ऐतिहासिक ‘शान्ति सम्झौता’ भएको खबर सार्वजनिक भएसँगै एसियाली बजारको प्रारम्भिक कारोबारमै कच्चा तेलको मूल्यमा उल्लेख्य गिरावट आएको छ।
दुई देशबीच मध्यस्थता गरिरहेको पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफले सम्झौताको औपचारिक घोषणा गरेलगत्तै तेलको मूल्य तीव्र रूपमा घटेको हो। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य मापन गर्ने प्रमुख सूचक ‘ब्रेन्ट क्रुड’को मूल्य ३.८ प्रतिशतले घटेर प्रतिव्यारेल ८४.०२ अमेरिकी डलरमा झरेको छ।
त्यसैगरी, अमेरिकी बजारमा कारोबार हुने ‘वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट’ (डब्लुटीआई) तेलको मूल्य पनि ४.१ प्रतिशतले घट्दै प्रतिव्यारेल ८१.४० अमेरिकी डलरमा कायम भएको छ। सम्झौताको औपचारिक मस्यौदा टुङ्गिएको तथा आगामी जुन १९ मा स्विट्जरल्यान्डमा हस्ताक्षर समारोह हुने खबरले केही महिनादेखि त्रसित बनेको विश्व ऊर्जा बजारलाई ठूलो राहत दिएको छ।
विगत साढे तीन महिनाभन्दा बढी समयदेखि मध्यपूर्वलाई अशान्त बनाएको यो युद्ध सन् २०२६ फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानको आणविक कार्यक्रम तथा सैन्य संरचनालाई लक्षित गरी गरेको संयुक्त हवाई आक्रमण ‘अपरेशन एपिक फ्युरी’बाट सुरु भएको थियो।
उक्त प्रारम्भिक आक्रमणमा इरानका उच्च नेतृत्व तहका व्यक्तिहरूको मृत्यु भएपछि प्रतिशोधस्वरूप इरानले इजरायल तथा मध्यपूर्वमा रहेका अमेरिकी सैन्य अड्डामाथि सयौँ मिसाइल र ड्रोन आक्रमण गरेको थियो।
युद्ध सुरु हुनुअघि प्रतिव्यारेल ७० अमेरिकी डलरको हाराहारीमा रहेको ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य युद्धको चरम अवस्थाका बेला आपूर्ति अवरुद्ध हुने आशंकाका कारण प्रतिव्यारेल १२० अमेरिकी डलरसम्म पुगेको थियो। त्यसले विश्वव्यापी रूपमा इन्धन संकट तथा आर्थिक मन्दीको जोखिम बढाएको थियो।
सम्झौताको पुष्टि गर्दै अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत अब तेल आपूर्ति सुचारु हुने उल्लेख गर्दै विश्वभरका मालवाहक जहाजलाई नियमित सञ्चालनमा फर्किन आह्वान गरेका छन्।
राष्ट्रपति ट्रम्पका अनुसार यस सम्झौतापछि वासिङ्टनले इरानी बन्दरगाहमाथि लगाउँदै आएको कडा नौसैनिक नाकाबन्दी तत्काल हटाउनेछ। साथै, विश्वकै रणनीतिक महत्त्वको व्यापारिक जलमार्ग ‘हर्मुज जलडमरूमध्य’ पुनः निर्बाध रूपमा सञ्चालनमा आउनेछ।
गत फेब्रुअरीको अन्तिम सातादेखि इरानले उक्त जलमार्ग पूर्ण रूपमा बन्द गरी आवतजावत गर्ने जहाजमाथि आक्रमणको चेतावनी दिएपछि विश्वव्यापी इन्धन आपूर्तिमा गम्भीर असर परेको थियो। विश्वको कुल कच्चा तेल तथा तरल प्राकृतिक ग्यासको करिब २० प्रतिशत आपूर्ति यही मार्ग हुँदै हुने गर्दछ।
इरानका उप–परराष्ट्रमन्त्री काजेम गारीबाबादीले यो सम्झौता शत्रुमाथिको विश्वासका आधारमा नभई राष्ट्रिय हितलाई केन्द्रमा राखेर गरिएको बताएका छन्। उता बेलायत, फ्रान्स, जर्मनी र इटालीले संयुक्त विज्ञप्ति जारी गर्दै इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रमका सन्दर्भमा चाल्ने आगामी कदमका आधारमा उसमाथि लगाइएका आर्थिक प्रतिबन्धहरू फुकुवा गर्न तयार रहेको संकेत दिएका छन्।
यस ऐतिहासिक सहमतिसँगै मध्यपूर्वमा जारी सैन्य तनाव कम भई विश्व बजारमा स्थिरता आउने अपेक्षा अर्थविद्हरूले गरेका छन्।
