ओस्लो, २६ जेठ (रासस/एएफपी) । विश्वभर सन् २०२५ मा राज्य–सम्बन्धित सशस्त्र द्वन्द्व ऐतिहासिक उच्च स्तरमा पुगेको एक नयाँ प्रतिवेदनले देखाएको छ। नर्वेमा सार्वजनिक गरिएको प्रतिवेदनअनुसार दोस्रो विश्वयुद्धपछि पहिलो पटक एकै वर्षमा यति ठूलो सङ्ख्यामा सशस्त्र द्वन्द्व र नागरिकमाथि हुने आक्रमण अभिलेख गरिएको हो। यसले विश्वव्यापी सुरक्षा अवस्था थप जटिल र चिन्ताजनक बन्दै गएको संकेत गरेको छ।

नर्वेको ओस्लोस्थित शान्ति अनुसन्धान संस्थाद्वारा प्रकाशित वार्षिक ‘द्वन्द्व प्रवृत्ति’ प्रतिवेदनमा सन् २०२५ मा कम्तीमा एउटा राज्य प्रत्यक्ष संलग्न भएका ६५ वटा सशस्त्र द्वन्द्व विश्वभर दर्ता गरिएको उल्लेख छ। यो सङ्ख्या सन् १९४६ यताकै उच्च रहेको प्रतिवेदनले जनाएको छ।

प्रतिवेदनमा भारत–पाकिस्तान, अफगानिस्तान–पाकिस्तान तथा कम्बोडिया–थाइल्यान्डबीचको सीमा तनावका साथै रुस–युक्रेन युद्ध र सिरियामा इजरायलद्वारा गरिएका सैन्य कारबाहीले राज्य–राज्यबीचका द्वन्द्वलाई पछिल्ला आठ दशकयताकै उच्च विन्दुमा पुर्‍याएको उल्लेख गरिएको छ।

अनुसन्धानकर्ता सिरी आस रुस्तादले एएफपीसँग कुरा गर्दै पछिल्लो वर्षको अवस्था अत्यन्त निराशाजनक रहेको बताउनुभयो। उहाँका अनुसार सामान्यतया तथ्याङ्कमा केही सकारात्मक संकेत देखिए पनि यसपटक द्वन्द्वसम्बन्धी सूचकहरू असामान्य रूपमा उच्च रहेका छन्।

प्रतिवेदनअनुसार शीतयुद्धपछिको अवधिमा सन् २०२५ तेस्रो सबैभन्दा घातक वर्ष बनेको छ। उक्त वर्ष प्रत्यक्ष लडाइँ तथा राजनीतिक हिंसासम्बन्धी घटनामा करिब दुई लाख ४५ हजार मानिसको मृत्यु भएको अनुमान गरिएको छ। तीमध्ये करिब ७६ हजार ५०० घटना नागरिकलाई लक्षित आक्रमणसँग सम्बन्धित रहेका छन्।

विशेषगरी सुडानमा सेनाबीचको द्वन्द्वले गम्भीर मानवीय संकट निम्त्याएको प्रतिवेदनले औँल्याएको छ। डार्फर क्षेत्रको एल–फासेर सहरमा भएको घेराबन्दी तथा हिंसात्मक घटनाका कारण मात्रै करिब ६० हजार मानिसको मृत्यु भएको अनुमान गरिएको छ। यसलाई पछिल्ला दशकहरूकै सबैभन्दा ठूलो नागरिक क्षति भएका घटनामध्ये एक मानिएको छ।

प्रतिवेदनले शीतयुद्धपछिको इतिहासमा सन् १९९४ को रुवान्डा नरसंहार र सन् २०२१ को इथियोपियाको टिग्रे युद्धपछि देखिएको यो तेस्रो ठूलो रक्तपातपूर्ण चरण भएको उल्लेख गरेको छ।

क्षेत्रगत रूपमा अफ्रिका सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्र बनेको छ, जहाँ राज्य–सम्बन्धित २९ वटा प्रमुख द्वन्द्व दर्ता भएका छन्। त्यसपछि एसिया, मध्यपूर्व, अमेरिका र युरोप रहेका छन्।

अनुसन्धानकर्ता रुस्तादका अनुसार पछिल्ला पाँच–छ वर्षदेखि एकै समयमा धेरै ठूला द्वन्द्व सक्रिय रहेका छन् र तिनीहरू एक–अर्कासँग जोडिँदै जाँदा विश्वव्यापी तनाव झन् गहिरिँदै गएको छ। उहाँले विश्व अहिले निरन्तर उच्च तीव्रताको द्वन्द्व चक्रमा फसेको बताउनुभयो, जुन अघिल्लो अवस्थाभन्दा थप जटिल र चुनौतीपूर्ण बनेको छ।

उक्त प्रतिवेदन उप्पसाला द्वन्द्व तथ्याङ्क कार्यक्रम (UCDP) र उप्पसाला विश्वविद्यालयद्वारा सङ्कलित तथ्याङ्कका आधारमा तयार गरिएको हो। प्रतिवेदनले सशस्त्र हिंसालाई राज्य–सम्बन्धित द्वन्द्व, गैर–राज्य द्वन्द्व तथा नागरिकमाथि हुने एकतर्फी हिंसा गरी तीन श्रेणीमा वर्गीकरण गरेको छ।

क्षेत्रीय विश्लेषणअनुसार अफ्रिका सबैभन्दा प्रभावित भए पनि एसिया र मध्यपूर्वमा पनि द्वन्द्व तीव्र बन्दै गएका छन्। अमेरिकाका केही क्षेत्रमा हिंसात्मक घटनामा वृद्धि भएको छ भने युरोपमा रुस–युक्रेन युद्धका कारण अस्थिरता कायम रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

इजरायलसम्बन्धी विश्लेषणमा गाजा, सिरिया, लेबनान, इरान तथा हुथी विद्रोहीविरुद्ध सञ्चालन गरिएका विभिन्न सैन्य कारबाहीका कारण उक्त देश विश्वका सबैभन्दा सक्रिय सैन्य शक्तिमध्ये एकका रूपमा रहेको टिप्पणी गरिएको छ।

त्यसैगरी संयुक्त राज्य अमेरिकाको सन्दर्भमा राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको पुनरागमनपछि सैन्य तथा आर्थिक दबाबका गतिविधि बढेको प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ। रुस्तादका अनुसार बढ्दो व्यापार अवरोध र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यमा आएको कमीका कारण विश्व थप ध्रुवीकृत बन्दै गएको छ।

उहाँले संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय सुरक्षा परिषद्को प्रभावकारिता कमजोर बन्दै गएको तथा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य घट्दै जाँदा विश्वव्यापी द्वन्द्व नियन्त्रण झन् कठिन बन्दै गएको निष्कर्षसमेत प्रस्तुत गर्नुभएको छ।