काठमाडौँ । प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले कतिपय स्थानमा नेपालले पनि भारतको सीमा मिचेको अभिव्यक्ति विवादमा परेको छ ।
२०८३ जेठ १७ गते प्रतिनिधिसभा बैठकमा सांसदका प्रश्नको जबाफ दिने क्रममा उनले सो अभिव्यक्ति दिएपछि यसबारे विवाद सुरु भएको हो ।
प्रधानमन्त्री शाहले भनेका थिए– ‘म प्रधानमन्त्री भएपछि थाहा पाएको, भारतले मात्र होइन, नेपालले पनि भारतको जग्गा मिचेको रहेछ ।’
उनले ‘यो विषयमा दुईपक्ष बसेर हेर्नुपर्ने’ पनि बताए ।
प्रधानमन्त्री शाहको सो अभिव्यक्तिको सम्बन्धमा नेपाली कङ्ग्रेसले प्रष्टता खोजेको छ ।
कङ्ग्रेसकी प्रमुख सचेतक वासना थापाले प्रतिनिधिसभाबाटै प्रष्टता खोजेकी हुन् ।
‘सम्माननीय प्रधानमन्त्रीले नेपालको तर्फबाट पनि भारतको भूमि मिचिएको रहेछ भन्नुभयो । यहाँ कहाँनेर मिचिएको हो ? यसबारे छिटो भन्दा छिटो अवगत गराइयोस्’ उनले भनेकी छिन्– ‘यो गम्भीर विषय हो । प्रधानमन्त्रीले दुई देशको सीमाबारे बोलेको यो सत्य हो भने राखिनुपर्यो । यदि यो सही होइन भने रेकर्डबाट हटाइयोस् ।’
सीमा मिचेको होइन, भोगचलन
यस सन्दर्भमा सीमाविद बुद्धिनारायण श्रेष्ठले नेपालले भारतको कतै पनि जमिन नमिचेको स्पष्ट पारे ।
अनलाइन खबर डट कमसँग सङ्क्षिप्त अन्तर्वाता दिँदै उनले त्यसलाई ‘मिचेको’ भन्न नमिल्ने बरु ‘भोगचलन दखल’ भन्नुपर्ने बताए ।
भारतले हाम्रो लिपुलेक, कालापानी र लिम्पियाधुरा क्षेत्रको एउटै चक्लाको तीन सय ७२ वर्ग किलोमिटर भूभाग मिचेको उनले बताए । त्यसैगरी नवलपरासीको सुस्तामा पनि एक सय ४५ वर्गकिलोमिटर भूभाग मिचेको उनले स्पष्ट पारे ।
‘नेपालले यसरी भारतको कुनै पनि ठुलो भूभाग कतै पनि मिचेको छैन । यो त केवल सीमापार केही मात्रामा भएको क्रस होल्डिङ अकुपेसन अर्थात् सामान्य भोगचलनको दखल मात्रै हो’ उनले भने– ‘यसलाई सीमा मिचिएको भन्न मिल्दैन बरु भोगचलन दखल भएको भन्नुपर्ने हो । केवल भोगचलन तलमाथि भएको मात्र हो ।’
उनको भनाइ जस्ताको तस्तै यस्तो छ :
यसमा केही मात्रामा भारतीय जनताले नेपाली किसानको जमिन भोगचलन गरिरहेका छन् भने केही मात्रामा नेपाली किसानले पनि भारतीय जमिन भोगचलन गरिरहेका छन् । सीमा क्षेत्रमा यति मात्रै भएको हो । यसलाई सीमा मिचेको भन्न मिल्दैन ।
उदाहरणका लागि हाम्रो पर्सा जिल्लाको वीरगञ्जनजिकै सिर्सिया नदी छ । यो सिर्सिया नदी पहिले लगभग सोझो आकारमा बग्ने गर्दथ्यो । कालान्तरमा त्यो सिर्सिया नदी सर्पाकार (घुमाउरो) भएर दायाबाया मोडिँदै बग्न थाल्यो । नदीले यसरी आफ्नो धार परिवर्तन गर्दा सिर्सिया नदीलाई नै सिमाना मानिएका कारण जमिनको भोगचलनमा उलटफेर भयो ।
नदी यताउति मोडिँदा केही नेपाली किसानको जमिन भारतीयतर्फ पर्न गयो र उनीहरूले भोगचलन गरे । त्यसैगरी केही भारतीय जनताको जमिन नेपालीको तर्फ पर्न आयो र नेपालीले भोगचलन गरे । नदी सर्पाकारमा बगेकाले मात्र यस्तो स्थिति बनेको हो ।
भारतले हाम्रो लिपुलेक, कालापानी र लिम्पियाधुरा क्षेत्रको एउटै चक्लाको ३७२ वर्ग किलोमिटर ठुलो भूभाग मिचेको छ । त्यसैगरी नवलपरासी जिल्लाको सुस्तामा १४५ वर्ग किलोमिटर भूभाग मिचेको छ ।
नेपालले यसरी भारतको कुनै पनि ठुलो भूभाग कतै पनि मिचेको छैन । यो त केवल सीमापार केही मात्रामा भएको ‘क्रस होल्डिङ अकुपेसन’ अर्थात् सामान्य भोगचलनको दखल मात्रै हो । यसलाई सीमा मिचिएको भन्न मिल्दैन बरु ‘भोगचलन दखल भएको भन्नुपर्ने हो । केवल भोगचलन तलमाथि भएको मात्र हो ।’
