काठमाडौँ । गत भदौ २३–२४ को जेनजी आन्दोलनमा तिब्बतियन ओरिजिनल ब्लडले शान्पिूर्ण प्रदर्शन भड्काएको तथा नक्कली प्रहरीको फेसबुक आइडी बनाएर स्कुली ड्रेसमै विद्यार्थीलाई प्रदर्शनमा सहभागि हुन आग्रह गरिएको खुलेको छ ।

राष्ट्रिय मानवअधिकार आयोगले २०८३ जेठ १३ गते बुधबार जेनजी घटनाबारे प्रेसवक्तव्य जारी गर्दै सो तथ्य सार्वजनिक गरेको हो ।

आयोगले जेनजी आन्दोलन र त्यस क्रममा भएका घटनामा पूर्वप्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीसहित अहिले बहाल रहेका १५ जना सांसदमाथि अनुसन्धान गर्न सरकारलाई सिफारिस गरेको छ । त्यति मात्रै होइन, आयोगले जेनजी छानबिन आयोगका प्रमुख गौरीबहादुर कार्कीमाथि पनि अनुसन्धान गर्न सिफारिस गरेको छ ।

यता पूर्व प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली, गृहमन्त्री रमेश लेखक, सूचना तथा सञ्चारमन्त्री पृथ्वीसुब्बा गुरुङ, निवर्तमान गृहमन्त्री ओमप्रकाश अर्याल र सुधन गुरुङलाई पनि कानुन बनाएरै भए पनि जेनजी घटनाको सम्बन्धमा छानबिन गरी कारबाही गर्न भनेको छ ।

प्रतिवेदनमा घाइतेको नि:शुल्क उपचार, बलप्रयोगको निष्पक्ष अनुसन्धान तथा पीडितलाई क्षतिपूर्तिको सिफारिस पनि गरिएको छ ।

प्रदर्शनका क्रममा अत्यधिक बलप्रयोग भएको, केही स्थानमा मानवअधिकार उल्लङ्घनका घटना देखिएको तथा सुरक्षा निकायको भूमिकामाथि प्रश्न उठेको पनि प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । प्रतिवेदनमा घाइतेको सम्पूर्ण उपचार तथा औषधी नि:शुल्क गर्न सरकारलाई आग्रह गरिएको छ ।

आयोगले घटनामा संलग्न जिम्मेवार पक्षमाथि कानुनी कारबाही गर्न, शान्तिपूर्ण प्रदर्शनको अधिकार सुनिश्चित गर्न तथा भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन स्पष्ट कार्ययोजना बनाउन पनि सरकारलाई सिफारिस गरेको छ ।

सिफारिसमा भनिएको छ– ‘जेनजी प्रदर्शनका सम्बन्धमा अभिव्यक्ति दिएको भन्ने निजको सामाजिक सञ्जाल, प्रकाशित समाचार र राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागले निजहरू प्रदर्शनमा सहभागिता हुन सक्ने भनी सङ्कलन गरेको प्रतिवेदनसमेतका आधारमा उल्लेख हुन आएको देखिदा भदौ २३ र २४ गतेको घटनामा भएको मानवीय र भौतिक क्षतिसमेतका कार्यमा निजहरूको संलग्नता रहे/नरहेको, निजहरूको अभिव्यक्तिबाट समेत प्रदर्शनकारी आक्रोशित र उत्तेजित भई कुनै असर र प्रभाव परे/नपरेको, सार्वजनिक शान्ति र सुव्यवस्थामा खलल पुग्ने काम निजबाट भए/नभएको वा सोको दुरुत्साहन भए/नभएको सम्बन्धमा सूक्ष्म अनुसन्धान गरी सम्बन्धित व्यक्ति तथा आम नागरिकलाई सुसुचित गराई उल्लिखित व्यक्तिको स्वच्छ सुनुवाइको हकअधिकारको सुनिश्चततासहित अनुसन्धान गरी दोषी देखिए कारबाही गर्न ।’

आयोगकी सदस्य लिली थापा नेतृत्वको छानबिन समितिको आधारमा आयोगले रास्वपाका धेरै सांसदलाई विध्वंसमा जिम्मेवार बनाउनुपर्ने उल्लेख गरेको छ ।

हाल रास्वपाका सांसद रहेका हरि ढकाल, गणेश कार्की, सुलभ खरेल, बब्लु गुप्ता, कृष्ण कार्की, डा. तोषिमा कार्की, राजीव खत्री, केपी खनाल, दीपक बोहरा, मनिष झा, आशिका तामाङ र ज्वाला सङ्ग्रौलालाई छानबिन गर्न सुझाव दिएको छ । विध्वंसमा मुछिएका शोम शर्मा, पुरुषोत्तम यादव र शिव यादव पनि रास्वपा सांसद बनेका छन् ।

त्यस्तै आयोगले रक्षा बम, हेमराज थापा, विमल पन्त, खेमराज साउद, अमनप्रताप अधिकारी, विवेक थपलिया, सिसन बानिया, असीममान बस्नेत, भाग्य न्यौपाने, टङ्क दाहाल, भिक्टर पौडेल, अङ्कित मल्ल, उमेश बोहरा, विनोद देउवा, सरु सुनुवारमाथि पनि अनुसन्धान गर्न भनेको छ ।

एवम् प्रकारले भीम उपाध्याय, रविकिरण हमाल, निश्चल बस्नेत, पशुपति खड्का दुर्गा प्रसाईं, ऊर्जा बराल, जेरी ताम्राकार, हेमसागर विद्रोही, बुद्ध छिरिङ, सन्तोष राजावादी, अमित खनाल, दीपक देवकोटा, गौरव बराल, हिमानी राज्यलक्ष्मी सिंह, निशान मैनालीलाई पनि अनुसन्धान गरेर कारबाहीको दायरामा ल्याउन आयोगले सिफारिस गरेको छ ।

आयोगले प्रहरीका उच्च अधिकारीलाई समेत मृत्यु र विध्वंसका लागि जिम्मेवार ठहर्‍याएको छ ।

आयोगको प्रतिवेदनको पूर्ण पाठ ।