रामप्रकाश पुरी ##

कुरा २०६४ सालको चैत महिनाको तेस्रो हप्तातिरको हो । केही दिनपछि अर्थात् चैत २८ गते संविधानसभाको चुनाव हुँदै थियो । हामी राजनीतिक गतिविधिमा संलग्न भएकाले चुनावप्रति गम्भीर चासो हुनु स्वाभाविक थियो । देशमा चुनाव सरगर्मी चलिरहेको थियो । त्यही सरगर्मीमा हामी पनि रुकुम जिल्लाको चुनावी अभियानमा सामेल थियौँ ।

चुनावको उत्तरार्ध हामी हालको पूर्वी रुकुमको रुकुमकोटबाट दिउँसोतिर सेराबाङमा आइपुग्यौँ । त्यहाँ प्रचारको कार्य सम्पन्न गरिसकेपछि सेराबाङको सिरानतर्फ रहेको अग्लो लेक सेपेको उकालो पार गऱ्यौँ । चैतको महिना भएकाले जङ्गलको यात्रा राम्रो थियो । वारिपारि वनजङ्गलका रुखमा नयाँ पातको आगमन हुन थालेको थियो । पल्लवित वनवाटिकामा चराको धुन मिठो थियो । कोइली र न्याउलाका समधुर आवाज गुञ्जित हुँदै हामीसम्म आइपुग्दथे । सेपेको लेक बसन्त ऋतुबाट पुलकित भएको आभाष हुन्थ्यो । हामीलाई आनन्द प्राप्त भइरहेको थियो । कैयौँ दिनसम्म हिँडेर हामी थकित भएका थियौँ । हामीलाई लामो विश्रामको खाँचो थियो यद्यपि हामीलाई त्यस प्रकारको विश्रामको लागि समय थिएन । त्यसैले चुनाव प्रचारका रमाइला क्षणको अनुभूति गराउँदै सेपे लेकको उकालो पार लगाइयो ।

साँझ ८ बजेतिर हामी साविक रुकुमको राङ्सी गाउँ विकास समितिको नाकामा हामी बास बस्न आइपुग्यौँ । यो दुर्गम र विकट क्षेत्रमा चुनाव प्रचार गर्ने समय अब केही दिन मात्र बाँकी रहेकाले हामी अलि हतारमा रहने गरेका थियौँ । त्यसैले चुनावी पोस्टर र पर्चा टाँस्दै प्रचारकार्यलाई व्यापक बनाउने काममा हामी बढी व्यस्त रहनुपरेको थियो । यस जिल्लामा हामीलाई आफ्नो सङ्गठनको अवस्था राम्रोसँग थाहा थियो । त्यसैले चुनावमा जित्ने वा भोट पाउनेभन्दा पनि पार्टीको राजनीतिक विचारलाई जनतामा उपस्थित गराउने दिशातर्फ नै हामीले ध्यान केन्द्रित गरेका थियौँ । त्यहीअनुसार नै जिल्लाभरि जे जस्तो सम्भव थियो, त्यस प्रकारले हामी चुनावी अभियानमा सक्रिय रह्यौँ । पहिले पहिले १५ देखि २० जनाजति हाम्रो अभियानमा सामेल हुँदै आएकोमा अघिल्लो ३ दिनदेखि त्यो सङ्ख्या क्रमशः घट्दै गयो र यहाँ आइपुग्दा अब हामी जम्मा ४ जना अर्थात् गिरिप्रसाद बुढामगर, शत्रुघन श्रेष्ठ, शिवकुमार शाही र म (रामप्रकाश पुरी) मात्र बाँकी रहेका थियौँ । हामी चार जनाको टोली पूरै कामकाजी, सक्रिय र नेतृत्वस्तरको थियो । त्यसैले कुनै पनि काम सहज, र्निविवाद र चुस्तदुरुस्त प्रकारले सम्पन्न हुन थालेका थिए ।

नाकामा कुनै स्थानीयको एउटा घरमा हामीले बास जमायौँ । बास बसेका घरका मान्छेले राम्रै सत्कार गरे । उनले कुनै अप्ठेरो नमानी जे सम्भव छ, खानपिनको व्यवस्था गरिदिए । राति खाना खाइसकेपछि हामीले खाना खाएको पैसा लैजानका लागि गिरिप्रसादजीलाई भन्न लगायौँ । उहाँले ॅके काङ केजुअ पैसा खाताया’ (हामीले खाना खाएको पैसा कति भयो होला) भनेर सोध्नुभयो । उनले पैँसा नलैजाने भने । हामीले अनुरोध गर्दा पनि ठाडै अस्वीकार गरे । उनले यो भनेर हामीप्रति आत्मीयता प्रकट गरे : ‘के जेपार्टील गेमालिडिमनी केजेलै आउ सहयोग केडुए’ (हामी तपाईंहरूको पार्टीमा नभए पनि तपाईलाई हामीले चुनावमा यत्ति सहयोग गर्न सक्छौँ ?) ।

रातिको बसाइमा उनीसँग धेरै कुरा भए । हामी को थियौँ ? त्यसबारेमा उनलाई राम्रोसित जानकारी गरायौँ । उनको सहयोगप्रति हामीले आभार प्रकट गऱ्यौँ । उनको घरमा जे पाकेको थियो, त्यो हाम्रा लागि अमृतमय थियो । भोलिपल्ट उनले ‘यामल जे करेनाए अर्नी बैदे बाचुके’ (बाटोमा भोक लाग्ला खाजा लैजानुहोस्) भनेर हामीलाई भने । गिरिप्रसादजीले ‘टा टा माचाही’ (भो भो चाहिँदैन) भन्नुभयो तर उनीहरूले मानेनन् । उज्यालो भुइँमा नखस्दै मकै र भटमास भुटेर हाम्रो झोलामा राखिदेलान् भनेर हामीले कल्पना पनि गरेका थिएनौँ । हामी उनीप्रति आभारी र ऋणी बन्दै त्यहाँबाट हामी बिहानै हिड्यौँ ।

हामीले कोल र तकसेरामा गएर त्यस दिनमा धेरै काम गर्नु थियो र भोलिको दिनमा काँक्रीतर्फ फर्कनुपरेको थियो । त्यसैले भेटघाट र प्रचारकार्यलाई समयसारिणीअनुसार सम्पन्न गर्नु कर्तव्य बन्न गएको थियो । त्यसैले बिहानबाट नै हामी कस्सिनुपरेको थियो । हामी नै त्यस्ता राजनीतिक कार्यकर्ता थियौँ, जो बिहानैदेखि पर्चा, पोस्टर र त्यसलाई टाँस्ने मैदा हातमा बोकेर बिहानैदेखि साँझसम्म पूरा खटिएर लाग्ने गर्दथ्यौँ । यो एक प्रकारको आदर्श हो जस्तो पनि लाग्दछ किनकि आजका राजनीतिक कार्यकर्ता त्यस प्रकारले काम गर्दा हुन् वा नगर्दा हुन् ? यस्तो प्रश्नले आफ्नै अन्तरआत्मालाई सोधिरहन्छ ।

खैर जेसुकै होस्, हामी हिँड्दा भुइँमा उज्यालो बस्न थालेको थियो, हामी फटाफट हिड्यौँ । केही बेर तेस्रो बाटो हिँडेपछि भिरालो भागतिर पुग्यौँ । माथिबाट एक जना मानिस झर्दै थिए । उनी चालढालले स्थानीय हुन् भन्ने कुरामा शङ्का रहेन ।

गिरिप्रसाद बुढाले मगरखाम भाषामा ‘आउ पोए अमिन कता’ (यो ठाउँको नाम के हो) भनेर सोध्नुभयो ।

जवाफमा उनले कोइरेनी महरपोले भनिदिए ।

‘याम सजिलो लिजेसै गाह्रोलिजे’ (बाटो सजिलो छ कि अप्ठेरो) ?

उनको जवाफ थियो– ‘खासै गाह्रो माले’ (खासै अप्ठेरो छैन) ।

उहाँले फेरि सोध्नुभयो– ‘गे बाओ जेधुए’ (के हामी जान सकौँला त) ?

उनले भने– ‘अँ बाओ जेधुए’ (अँ जान सक्नु हुन्छ) ।

खामभाषामा हुने कुराकानीको नेपाली अनुवाद गिरिप्रसादले नै गर्नुहुन्थ्यो र हामीलाई भाषिक अर्थ स्पष्ट गरिदिनुहुन्थ्यो । उहाँ खामभाषी भएकोले त्यो कार्य गर्न उहाँलाई सजिलो पनि थियो ।

‘कोइरेनी महरपोले भनेको के रहेछ ?’ मैले गिरिप्रसादलाई सोधेँ ।

उहाँले कोइरेनी ठाउँको नाम हो र महरपोले भनेको कामी गाड्ने भन्ने बुझिन्छ भनेर स्पष्ट गर्नुभयो । यसको अर्थ त्यस क्षेत्रमा दलित भनिएका जातिमध्येका कामीको चिहानघारी थियो । हामीले त्यहाँ यताउता हेऱ्यौँ । यताउता धेरै पुराना एकदुई वर्षका र हालै गाडिएका केही चिहानलाई हामीले देख्यौँ ।

हामी अलि अगाडि बढिसकेपछि आगो लागेर उजाड भएको पाखा हाम्रो आँखाअगाडि देखा पऱ्यो । घाम चर्को लाग्दै गएको थियो । घाम र उजाड भिरको यात्रा कस्तो हुने होला ? म सशङ्कित हुँदै गएको थिएँ । उजाड पाखामा हिँड्दा सधैँ हिँड्ने गरेको गोरेटो बाटो पनि कठिन बन्न गएको थियो । बाटोदेखि तलतिर हेऱ्यो भने अति विकट भिरबाहेक अरू केही थिएन । यदि त्यहाँबाट लड्न पुगियो भने लड्ने साथीलाई बाँकी रहेका साथीले खोज्न जानुनपर्ने किसिमको धेरै उचाइ र विकट भिरमा हामीले पाइला राखेका थियौँ ।

अलि अगाडि गइसकेपछि शत्रुघनले माथिबाट झर्दै गरेका दुईओटी अधबैँसे महिलालाई सोध्नुभयो– ‘कोल जाने बाटो कताबाट जान्छ ?’
उनीहरूले भने– ‘हामीले भारी ल्याएकाले माथिबाट आएको हो । तिम्रो भारी छैन भने तलबाटै गए पनि हुन्छ कान्छा ।’

मैले सोधेँ– ‘घोडाखच्चर हिँड्ने बाटो कुन हो ?’

उनीहरूले जवाफ दिए– ‘माथिबाट हो । उनीहरू कुरा गर्दै बिस्तारै बिस्तारै अगाडि बढ्दै गए ।’

उनीहरू अगाडि गइसकेपछि पनि हामी माथिबाट जाने कि तलबाट भन्ने विषयमा हाम्रो निर्णय नहुँदै तलबाट हिडेर एक जना बटुवा आइपुगे ।
‘बाटो कस्तो होला ?’ एक जना साथीले सोध्नुभयो ।

उक्त बटुवाले अप्ठेरो छैन, जान सकिन्छ भनेर आफ्नो बाटो खुरुखुरु हिडिरहे । उनले त्यसो भनेपछि गिरिप्रसाद बुढाले कुन बाटो जाने भनेर सबैलाई सामूहिक रूपमा सोध्नुभयो । शत्रुघन श्रेष्ठले मतिर हेरेर कताबाट जाने भनेर त्यही प्रश्न दोहोऱ्याउनु भयो । शिवकुमार शाही र अर्को साथीले पनि मेरो जवाफको प्रतीक्षा गरेजस्तो लाग्यो । सबै जनाले मेरै निर्णयलाई पर्खिएकोजस्तो लाग्यो ।

त्यो क्षेत्रको भूगोल र बाटोका बारेमा मलाई र शिवकुमारलाई भन्दा शत्रुघन र गिरिप्रसादलाई बढी जानकारी हुन्थ्यो । हामीले उहाँहरूसँग सामान्य परामर्श गऱ्यौँ तर त्यो बाटोमा उहाँहरू पनि नहिँडेकोले उहाँहरूले कुनै भेउ पाउन सक्नुभएन । त्यो अवस्थामा मेरो निर्णय अन्धाधुन्द प्रकारको हुन गयो ।

मैले भनेँ– बाटो नभएको ठाउँमा मान्छेहरू हिँड्दैनन् । बाटो भएकाले नै यी बटुवा आएका हुन् । अहिले माथि जान थाल्ने हो भने दिनभरि यतैतिरको यात्रा हुन्छ र उकालो पनि धेरै छ । केही अप्ठेरो भए पनि तलबाट नै जान सकिन्छ ।

मैले यसो भनेपछि पनि अरू साथीहरूले माथिबाट नै जानुपर्छ, आधा एक घण्टाको समय फरक होला भन्नुभएकै हो तर मेरो अनावश्यक हठका कारणले उहाँहरू सबैका सुझाव फिका भए । त्यसपछि तल्लो बाटोतिर हामी सबैले प्रवेश गऱ्यौँ ।

हिँडेको केही मिनेटमा नै आगो लागेको नाङ्गो भिरालोपाखो करिब १० मिनेट हिँडेमा समाप्त हुनेजस्तो देखियो । मैले सबैलाई उत्साहित गर्दै भनेँ– ‘समस्या भनेको यही भिर त हो अर्थात् कोइरेनी महरपोले भिर । यो जम्मा १० मिनेट जतिको होला, बिस्तारै बिस्तारै पाइला सारे पनि मजाले पार गर्न सकिनेछ ।’ मैले यसो भन्दा अरू साथीहरूले के सोच्नुभयो होला ? त्यसको कुनै अनुमान गरिनँ । जे भए पनि हामी अगाडि बढ्दै गयौँ ।

सुरु सुरुमा सजिलो भए पनि हामी हिँड्ने बाटो बिस्तारै विकट बन्दै गयो । जति अगाडि बढ्दै गयो, त्यति नै भिरालो र छाङ्गोतिर पुग्न थालियो । बाटो पनि साँघुरो साँघुरो भएर गयो । त्यसपछि भने साँच्चिकै मेरो पेटमा चिसो पस्दै गयो तैपनि हिम्मत नहारेर सबैलाई ढाडस दिँदै क्रान्तिकारीले खालि सिद्धान्त र विचारको मात्र होइन, वास्तविक पैदलयात्राका कठिन बाटा पनि पार गर्न सक्ने हिम्मत राख्नुपर्दछ भनेर उक्साउने कोसिस गरेँ ।

व्यङ्ग्य गर्दै गिरिप्रसादले भन्नुभयो– ‘हामीसित कति हिम्मत छ भन्ने कुरा अहिलेको अहिल्यै पत्ता लाग्ने छ ।’

उहाँले यस्तो भनेपछि हामी सबै हाँस्यौँ र एकछिन त्यही उभिएर अगाडिको डरलाग्दो भिरतर्फ एकोहोरो हेरिरह्यौँ । यति बेलै आगो लगाउनुपर्ने बेसरमलाई ? मैले रिस पोखेँ तर वास्तवमा यो रिस भिरबाट डराएको कुरा लुकाउन गरिएको एउटा प्रयत्न मात्र थियो । मेरो गति बिस्तारै बिस्तारै कम हुँदै गयो । अब मेरो मनमा ढ्याङ्ग्रो बज्न थालिसकेको थियो । मेरो मनभित्र आफू सबैभन्दा कमजोर भएको भान पर्न थाल्यो । बिस्तारै बिस्तारै गिरिप्रसाद र शत्रुघनको पनि गति घट्न थाल्यो । उहाँहरूको गति घटेपछि मलाई पनि आशा जाग्यो कि म सँगै भिरबाट डराउने अरू केही मान्छे पनि छन् । कहिलेकाँही यस्तै हुन्छ कि कमजोर एक्लै भइएन भने बल जुट्न थाल्दछ । उहाँहरूको गति कम हुँदा ममा बल जोडिन थालेको थियो । म उहाँहरूप्रति आभारी थिएँ तर शिवकुमारका पाइला रोकिएनन् । उहाँलाई हामीले अगाडि हिँड्नका लागि बाटो छोडिदियौँ र मैले होसियारपूर्वक हिँड्नुहोला भनेर सुझाव दियौँ तर मैले आफैलाई भनिरहेको थिएँ– होसियार शिवकुमार होइन, तैँले हुनुपर्ने छ ।

शिवकुमारले भिर भएको कुनै आभाष गर्नुभएन । अप्ठेरो लाग्ने गौँडो मजाले ओर्लिनुभयो र धकेल्ने जस्तो पेट निस्किएर गजधम्म भएको पहरालाई छलेर उहाँ फुत्त अर्कोपट्टि निस्कनुभयो । अलि पर रहेको गौँडोलाई हल्का उफ्रिएर पार लगाउनुभयो । उहाँ यो भिरको सम्पूर्ण गौँडामाथि विजयी बन्नुभएको थियो । अति उत्तम झ् यो कुरा त उता गौँडामा अल्झिएर यता न उता भएका हामी तीन जनाले राम्रोसँग हेरिरहेका थियौँ ।

अब हाम्राअगाडि गौँडाबाहेक केही पनि थिएन । दुई पाइला हिँडेपछि सानो धर्सोजस्तो बाटो बिलायो र एउटा विकट गौँडो आयो । यही गौँडो नै हाम्रो त्यस दिनको यात्राको लागि सबैभन्दा ठुलो र डरलाग्दो परीक्षा बन्न गयो ।

अगाडि शत्रुघन हुनुहुन्थ्यो अनि गिरिप्रसाद र त्यसपछि म त्यो गौँडा ओर्लिन थाल्यौँ । तल ओर्लिन सकिने तर अगाडि फ्याट्ट पेट निकालेर बसेको पहराले हाम्रो बाटो छेक्ने । शिवकुमारले झैँ छलेर निस्कने हामीले नसक्ने अनि कुनै विकल्प नपाएर जता अलि सजिलो छ, त्यतैतिर खुट्टा बढ्ने । यसो गर्दा कुनै एउटा वस्तुलाई केन्द्र मानेर हामी तीनै जनाले त्यसको वरिपरि परिक्रमा गर्ने स्थिति निर्माण हुँदो रहेछ । त्यो वस्तु के थियो ? धन्य छ प्रकृति झ् हाम्रो सहायताका लागि होला भनेर मैले अहिले भनिरहेको छु, त्यहाँ दुई हातले मजाले समात्न सकिने एउटा सानो वृक्ष थियो । त्यो एउटा वृक्ष जसको टुप्पामा तीनओटा मात्र पात थिए र एक्लै निर्भीक भएर त्यो भिरमा उभिएको थियो । प्रकृति अनौठो झ् कसरी त्यस प्रकारको प्राकृतिक व्यवस्था हुन गयो होला ? आगो लागेर उजाड भएको भिर झ् कुनै वृक्ष उम्रिन नसक्ने पहरामा झ् कसरी त्यो निर्भीक वृक्ष उपस्थित हुन गयो होला हाम्रो सहयोगी बनेर ? अनौठो संयोग झ्

हामीले सङ्घर्ष गरिरह्यौँ करिब आधा घण्टासम्म । त्यो बेलामा हामीले एक एकओटा कविता जति आउँछ, त्यति सुनायौँ । त्यो एक प्रकारको जीवनको प्रयास थियो तर पहरालाई छिचोल्ने स्थिति बन्न सकेन । हामी सङ्घर्षरत रह्यौँ । त्यति बेलासम्म हामीलाई यो याद भएन कि हामी त्यही वृक्षको वरिपरि घुमेर तलमाथि गरिरहेका छौँ । पानी प्यासले सबै जनाको जिब्रो सुक्न थालेको थियो । खुट्टाका नसा भिरको सामना गर्दागर्दै थकित भए । केही समयपछि खुट्टा चल्न छोड्ला भन्ने भय पनि नजिकिन थाल्यो । बाँकी दुई जनालाई पनि त्यो भयले छोएको रहेछ । मलाई आभास भयो कि मेरो अनावश्यक हठका कारणले राम्रा र सुन्दर मानवको हत्या हुँदैछ । म पीडा र ग्लानिले जल्न थालेँ तर पनि जीवनको सपनाबाट म विचलित भएको थिइनँ ।

मैले पारि शिवकुमारतिर हेरेँ । शिवकुमारले पारिबाट हामी दाइँ हालिरहेको दृश्य हेरिरहनु भएको थियो । त्यो स्वाभाविक पनि थियो । उहाँ सजिलै गएको त्यो बाटोमा हामीलाई त्यो सानो वृक्षको वरिपरि घुम्ने परिस्थिति बन्नेछ भन्ने सायद उहाँले पनि सोच्नुभएको थिएन । त्यसैले उहाँले हाम्रो अवस्थालाई पारिबाट राम्रोसित ठम्याउन सक्नुभएको थिएन । हामी केटाकेटी भाडाकुटी खेलेजस्तो गरी त्यही सानो वृक्षलाई समाएर पहिले ओर्लिन्थ्यौँ र अगाडि बढ्न नसक्ने स्थिति बनेपछि त्यहाँबाट जता खुट्टा राख्ने ठाउँ छ, त्यतैतिर पुग्थ्यौँ अनि त्यही वृक्षको वरिपरि घुमिरहन्थ्यौँ । हामी हिँडिरहेका थियौँ तर जहाँको तहीँ थियौँ ।

हामीले त्यहाँ सल्लाह गऱ्यौँ । शिवकुमारलाई त्यहाँ बोलाउने र उहाँलाई हाम्रा झोला लगिदिन भन्ने र भिरबाट कसरी पाउन सकिन्छ भनेर परामर्श गर्ने । त्यसपछि मैले शिवकुमारलाई हातले इसारा गरेर आउन भनेँ । उहाँ इसारा पाउनेबित्तिकै हिँडिहाल्नु भयो र ५ मिनेटजति समय लगाएर आइपुग्नुभयो । उहाँ आइसकेपछि हामीले हाम्रो सम्पूर्ण स्थितिको जानकारी गरायौँ ।

त्यस्तो स्थितिमा पनि मैले उहाँलाई हप्काएँ– ‘के हेरेर बसेको ? हामी सङ्कटमा परेको जानकारी तपाईंलाई भएन ?’

मैले यस्तो भनेपछि उहाँले अचम्म मान्नुभयो र भन्नुभयो– ‘होइन, तपाईंहरू सङ्कटमा परेकोजस्तो नै देखिँदैन । पारिबाट हेर्दा तपाईहरूले मजा

गरिरहेको जस्तो देखिन्थ्यो । तपाईहरूले पढेका कविता त्यहाँ पारि सुनिन्थे ।’

मैले भनेँ– ‘हामीले केही कविता गाउनु बाध्यता बनेको थियो । हामीले जीवनलाई अहिले नै हराउन सक्दैनथ्यौँ । हामीले गरिरहेको सङ्घर्ष सामान्यबाट गुज्रिरहेको थियो । त्यसैले हामीले कविता भन्न सकेका हौँ तर अब हामी धेरै थकित भएका छौँ । तपाईं हाम्रा सबै झोला लिएर पारि छोडेर आउनुहोस् र हामीलाई एक एक गरी लैजानुहोस् ।’

शिवकुमार हामीले सानैदेखि आन्दोलनमा अभ्यस्त गराएको प्रिय साथी हुनुहुन्थ्यो । उहाँले हामीले भनेअनुसार तुरुन्तै गर्नुभयो र हामी तीनै जनाको झोला बोकेर शत्रुघनको हात समातेर डोऱ्याउन थाल्नुभयो ।

मैले भनेँ– ‘त्यो पहरामा के हुन्छ ?’

उहाँले ‘त्यसका लागि म छँदैछु नि’ भनेर शत्रुघनलाई यसरी अलिकति ‘तर्किनुहोस् र आउनुहोस्’ भनेर हात समाएर सहजै गौँडो पार गराउनुभयो अनि उहाँलाई लिएर पारि छोड्नुभयो । फेरि आउनुभयो र गिरिप्रसादलाई लिएर जानुभयो । म भिरमा केही बेर एक्लै भएँ । मलाई उहाँहरू सबै जना भिरबाट सुरक्षित भएकोमा खुसी लाग्यो र ग्लानि अलि कम भएर गयो । मैले धेरै सोचेँ– जीवनको बाटो विचार नगरी तय गरिएमा यस्तै हुनेछ । अन्तमा मलाई लिन आउनुभएको शिवकुमारले ‘बोक्नुपर्छ र दाइ’ भनेर सोध्नुभयो ।

मैले भनेँ– ‘होइन, अरूलाई जसरी मलाई पनि डोऱ्याएमा हुन्छ होला ।’

उहाँले ‘म छँदैछु नि, नडराउनुस्’ भनेर मलाई भरोसा दिनुभयो र हात समाएर डोऱ्याएर लैजानुभयो । उहाँसँगको भिर यात्रा सहज र सजिलो भयो तर कसरी भयो त्यो आफैलाई थाहा थिएन ।

जे होस्, भिर पार गरियो । त्यसपछि बल्ल होस ठेगानमा आएछ कि क्या हो, खुट्टा काँपेको अनुभूति भयो । सबै जनाले त्यही महसुस गर्नुभएको रहेछ । ओठमुख सुकेका थिए । संयोगले पानी नजिकै हुनु धेरै खुसीको कुरा थियो । शिवकुमारले पानी लिएर आउनुभयो हामीले पानी पियौँ । त्यसपछि भोक लागेको आभास भयो र झोलाबाट गिरिप्रसादले मकै भटमास झिक्नुभयो । मकै मुखमा हालेर चपाऊँ भनेको पूरै दाँत खल्बलिएका रहेछन् । हामी तीनै जनाले मकै चपाउन सकेनौँ ।

करिब एक घण्टाजति हामीले त्यहाँ आराम गऱ्यौँ । त्यसपछि हाम्रो दाँत पनि ठिक हुँदै गयो र मकै चपाउन सक्षम भयौँ ।

मकै चपाउँदै शत्रुघनले सोध्नुभयो– ‘बाटो कस्तो लाग्यो पुरी जी ? मैले केही पनि बोलिनँ ।’

गिरिप्रसादले भन्नुभयो– ‘जिन्दगीको क्रान्तिको कार्यक्रम यहीँसम्म रहेछ भन्ने लागिसकेको थियो ।’

शिवकुमारले भन्नुभयो– ‘मैले भिरमा पनि कविता वाचनको कार्यक्रम आयोजना भइरहेको छ भनेर अचम्ममा परेको थिएँ ।’
शिवकुमारको भनाइपछि हामी सबै हाँस्यौँ ।

अनि मैले भनेँ– ‘धन्यवाद छ नाकाको कोइरेनी महरपोले भिरलाई । हामीले हरेक निर्णयमा सधैँ याद गरिरहनेछौँ । धन्यवाद छ गिरिजी र शत्रुघनजीलाई किनकि तपाईंसँग मैले बिपत्को सामना गरेँ । धन्यवाद छ शिवकुमारलाई, तपाईं नभएको भए कोइरेनी महरपोले भिरले हामीलाई यति बेलासम्म आफ्नो आलिङ्गनमा लिइसक्ने थियो होला ।’

हाँसो र व्यङ्ग्य गर्दै हामी सौहार्दपूर्वक आफ्नो अभियानतर्फ अगाडि बढ्यौँ ।

(चेरव स्मृति प्रष्ठिानद्वारा प्रकाशित ‘हिमाद्रि’ कात्तिक–पुस २०८१, पूर्णाङ्क ३१ वर्ष ८ अङ्क २ मा प्रकाशित संस्मरण ।)