काठमाडौं । पूर्वी तराईमा निष्ठाका साथ मनाइने छठ पर्व बिहीबारदेखि सुरु भएको छ । चार दिनसम्म मनाइने छठअन्तर्गत पहिलो दिन यो (नहाय–खाय) विधि गरिन्छ । छठ पर्व अत्यन्त श्रद्धा र भक्तिपूर्वक मनाइन्छ ।
आरोग्य लाभ मुख्य उद्देश्य भएको छठ पर्व उत्सवका रूपमा मात्र नभई कठिन व्रत र उपवास गरिने तपस्याका रूपमा लिइन्छ । चोखोपना, संयम र पूर्ण ब्रह्मचर्यसाथ छठी माताको भक्तिपूर्ण आराधना गर्दा मात्र छठ पूजाको फल प्राप्ति हुने जनविश्वास छ ।
छठ पर्व विशुद्धरूपमा प्रकति र पुरूषको पूजा हो । सन्तान प्राप्तिका लागि दैवी कृपाको अपेक्षा यस व्रतले गरेको छ । झट्ट हेर्दा यो सूर्यको पूजाझैँ देखिए पनि पुराणअनुसार यो मूल प्रकृतिको छैठौं अंशबाट उत्पन्न भएकी भगवती देवीको पूजा हो ।
व्रतीले भोजनमा माछा, मासु, लसुन, प्याज, कोदो, मसुर वस्तु परित्याग गरी आजकै दिनदेखि व्रत बस्ने परम्परा छ । आजको दिनलाई अरबा–अरबाइन पनि भनिन्छ ।
यसका लागि कात्तिक शुक्लपक्ष लाग्नेबित्तिकै व्रतीले सात्विक भोजनका साथै अपवित्र मानिने दाल, तरकारी र सागपात आदि खाँदैनन् । यस पर्वमा नैवेद्यका लागि आवश्यक गहुँ र गम्हरी (धानको एक प्रकार, कालो रङको गर्भमै पाक्ने पवित्र अन्न) को व्यवस्था केही दिन पहिलेदेखि नै गरिएको हुन्छ । गम्हरीलाई साठी पनि भनिन्छ ।
छठ पर्वमा ६० प्रकारका वस्तु चाहिने भनिन्छ, त्यसमा केही कम भए गम्हरी कुटेर राखिएमा त्यसको पूर्ति भइहाल्ने लोकविश्वास छ । चामललाई पर्वका अवसरमा बनाइने नैवेद्यका लागि उपयोग गरिन्छ ।
छठ पर्वको पूजन एवं तयारी क्रममा छठ सामग्रीलाई जुठो गर्न नहुने र कुनै प्रकारको व्यवधान जानी वा नजानी गरिएमा अनिष्ट हुने मानिएको छ ।
देवी भागवतमा षष्ठी देवीले पुत्रहीनलाई पुत्र, पत्नीहीनलाई पत्नी, धनहीनलाई धन प्रदान तथा कर्मवानलाई उत्तम फल प्रदान गर्ने उल्लेख गरिएको छ ।
