काठमाडौँ । सडकमा टुसुक्क बसेर एक जना मादल बजाँउछन्, अर्का एक जनाले कहिले गिटार, कहिले हार्मोनियम, त कहिले तबेला बजाउँछन् । मादल बजाउनेले चाहिं कहिले काहीँ मजुरा अनि सारङ्गी पनि बजाउँछन् । छ देखि आठ जनाको एउटा समुहले सडकमा नाटक गर्दछ । नाटक जीवन्त देखिन्छ, खास गरी महिलामाथि हुने विभिद, अन्याय र अत्याचारको बारेमा गीत र अभिनयद्वारा समाजलाई जागरुक बनाउने कोशिस गरेको बुझिन्छ ।  धेरै मानिसहरूको त्यो समुहले आफुतर्फ ध्यानाकर्षित गरिहेको छ ।

ति युवाहरू सडकमा रचना गर्दछन्, सडकमानै मञ्चन गर्दै हिंड्ने एक युवा समूहले प्रस्तुत गर्ने गरेका नाटक यतिवेला निकै भाइरल भइरहेको छ । उक्त समुहलाई ‘कथा घेरा’ नाम दिइएको छ । यतिवेला यो समुह सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भइरहेको छ ।  यो नाटक गर्ने समुह कौशी थेटर काठमाडौँद्वारा सञ्चालित रहेको छ ।

रंगकर्मी आकांक्षा कार्कीको समूहले प्रस्तुत गरेको सडक नाटक ‘बाटैबाटो’ महिला उद्यमशीलता र सशक्तीकरणका सवाल उठाउँदै सामाजिक सञ्जालमा व्यापक चर्चा र विवादको केन्द्रमा परेको थियो ।

‘मान्छे हो महिला’ बोलको गीतमार्फत महिलालाई मानवका रूपमा स्वीकार्नुपर्ने सन्देश दिइएको यस नाटकले कतिपय दर्शकबाट प्रशंसा पाउँदा कतिपयबाट आलोचना र गाली पनि भोग्नु परेको थियो ।

नाटकमा महिलाका संघर्ष, परिश्रम र व्यवसायलाई उजागर गर्दै फरक शैलीमा प्रस्तुति दिइएको छ, जसले दर्शकलाई नयाँ अनुभव दिएको छ । गाउँले जीवन र उनीहरूको दैनिकीमा घट्ने घटनाहरूलाई समावेश गरेर नाटकको रुपमा प्रस्तुत गर्दैगर्दा गाउँ वस्तीका जनताले अत्यन्तै चाख मानेर हेर्ने गरेको पाइएको छ । प्रत्येक्ष पनि धेरै मानिसहरू सहभागि भइरहेका हुन्छन् ।

डिजिटल माध्यमको प्रयोगले पनि ‘कथा घेरा’ लाई अझ व्यापक बनाएको छ। सामाजिक सञ्जालमार्फत कार्यक्रमहरूको प्रत्यक्ष प्रसारण, कथा साझेदारी र पाठकहरूको प्रतिक्रिया संकलनले यसको पहुँच देश–विदेशसम्म विस्तार गरेको छ ।

यद्यपि, केही आलोचकहरू भने यस अभियानले निरन्तरता र संरचनागत स्पष्टता कायम राख्नुपर्नेमा जोड दिन्छन् । उनीहरूको भनाइमा, यस्तो साहित्यिक घेरा दीर्घकालीन प्रभाव पार्न संस्थागत स्वरूप र अभिलेखीकरण आवश्यक हुन्छ ।

समग्रमा, ॅकथा घेरा’ नेपाली कथा साहित्यमा नयाँ ऊर्जा र बहसको संस्कृति ल्याउने प्रयासको रूपमा उभिएको छ । यसले सिर्जनात्मक स्वतन्त्रता, समालोचनात्मक सोंच र साहित्यिक संवादलाई सशक्त बनाउँदै आगामी दिनमा अझ व्यापक प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

रंगकर्मी आकांक्षा कार्कीको समूहले यसअघि नाटक नगरेको होइन । करिब ८ वर्षदेखि निरन्तर ‘कथा घेरा’ले टेकुको कौसीमा खोलिएको रंगमञ्चबाट थुप्रै कथामा नाटक मञ्चन गराइसक्यो । तर, घुम्ती सडक नाटक ‘बाटैबाटो’ लिएर सुदूरपश्चिम र कर्णालीको यात्रा घुम्दा यो समूह भाइरल बन्यो । सडक नाटकमा गाइएको एउटै गीतले यो समूहलाई सामाजिक सञ्जालतर्फ पनि चर्चित बनाइदियो ।

खोलीमा जानुपर्दछ मान्छे, सिक्नलाई पौडन 

घरमा जानिन्न, जबसम्म चार भित्ता नाघिन्न 

छोरी, बुढी, बुहारी, आमा, देवीभन्दा पहिला

मान्छे हो महिला, मान्छे हो महिला…

महिला मानव हुन् भन्ने शब्द समेटिएको गीतले आकांक्षाको समूहलाई कहिले चर्चाको उकालो चढायो, कहिले घृणाको ओरालो । जे होस्, यो यात्रामा कौसीले दर्शकको माया ह्वात्तै बटुल्दा गालीका शब्द पनि उसैगरी सुन्नुपर्‍यो ।

नाटकमा महिलाको कथा भनिरहँदा निर्देशकले महिलाले गर्ने त्यस्ता मिहिन कामको महत्व अझ बढी बुझेका छन्, जुन यसअघि सामान्य सोच्थे ।