रामप्रकाश पुरी ##

“कामरेड जलजला” उपन्यास अब सार्वजनिक रूपमा नै उपलब्ध छ । यो पुस्तकको शुद्धाशुद्धि हेर्ने काम मुख्यतः प्राडा सुकुम शर्मा र त्यसपछि मैले गरेका हौँ । अन्तिम सेटिङ प्रुफ मैले नै हेरेको थिएँ । पाँच लाखभन्दा बढी शब्दको सागर छिचोल्दै १,३२० पेजको दुरी यात्रा गर्नु निश्चय नै हामीलाई कठिन काम भएको थियो । डाक्टर सापको कुरा त मलाई थाहा छैन, यति ठुलो शब्दसागरमा शुद्धाशुद्धि हेर्ने जिम्मेवारी मलाई पहिलोपटक प्राप्त भएको थियो ।

यसभन्दा पहिले मैले करिब २.५ लाख शब्दको र ६३२ पेजको “कम्युनिस्ट आन्दोलनमा मोहनविक्रम सिंह” पुस्तकको प्रुफ रिडिङ गरेको थिएँ । त्यो पुस्तक प्रकाशित भएपछि त्यसमा म आफैले त्यहाँ कतै कतै प्रुफ कमजोरी भएको पत्ता लगाएको थिएँ तर त्यसका कारणले त्यो किताबको महत्त्व र स्तरीयतामा कुनै कमी आएको थिएन ।

इतिहास लेखनमा आलोचनात्मक चेत, लेखकीय तटस्थता र लेखकको दृष्टिकोण इतिहास लेखनमा आवश्यक छ भन्ने धारणालाई त्यो पुस्तकले थप योग पुर्‍यायो । विश्वसनीयता र आधिकारिकताका दृष्टिले त्यसको बेग्लै महत्त्व भएको कुरा त अलग्गै छ । त्यसैले त्यो पुस्तकबारे धेरै विद्वान र पाठकको सकारात्मक धारणा रहेको छ ।

यो प्रसङ्ग मैले यसकारणले उल्लेख गरेँ कि शुद्धता महत्त्वपूर्ण छ तर त्यो मुख्य होइन । मुख्य कुरा पुस्तकले लिएको उद्देश्य, विचार र औचित्यता हो । त्यसले नै पुस्तकको गरिमा प्रस्तुत गर्दछ ।

“कामरेड जलजला” उपन्यास पढ्ने काम अब सुरु भएको छ । यसको गरिमा, महत्त्व र औचित्यताबारे छलफल हुँदै जाने छ । त्यसबारे विभिन्न धारणा आउने छन् भन्ने आशा गर्न सकिन्छ ।

यो उपन्यासलाई शुद्ध बनाउन हामीले प्रयास गरेका छौँ तर त्यो कमजोरीरहित छ भनेर हामीले भन्न सक्दैनौँ र त्यो भन्न सकिने कुरा पनि होइन । पहिले थोरै आँखाले धेरै हेरेर यो पुस्तक प्रस्तुत गरिएको हो । अब धेरै आँखाले थोरैलाई पनि मजाले देख्न सकिने छ र यो पुस्तक झन् शुद्ध बन्न सक्ने छ । त्यसपछि पनि कमजोरीबाट पुस्तक पूर्ण रूपले मुक्त भयो भन्न सकिने छैन । थप शुद्धता र परिमार्जनको खाँचो परिरहने छ । त्यसबाट पुस्तक झन् समृद्ध हुने छ र कृति झन् झन् अमर बन्दै जाने छ ।