साउन लागेपछि ग्यास वितरकले भरी ग्यास सिलिन्डर वितरण गर्न थाले । यसअघि गत वर्ष फागुनदेखि आधा सिलिन्डर ग्यास वितरण हुँदै आएको थियो । त्यति बेला अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि आक्रमण गरेपछि होर्मुज घाँटी बन्द भयो । फलस्वरूप पेट्रोलियम पदार्थको आपूर्ति प्रभावित भयो । नेपालसित आफ्नै प्रशोधन उद्योग छैन । त्यसैले खाडी क्षेत्रबाट ल्याइएको कच्चा तेल प्रशोधनपछि भारतले नेपाललाई बेच्दै आएको छ । इरानमाथिको आक्रमणपछि नेपाल आउने पेट्रोलियम पदार्थमा कमी आयो । खासगरी ग्यासको अभाव हुन थाल्यो । तात्कालिक सङ्कटलाई टार्न सरकारले आधा ग्यास सिलिन्डर वितरण गर्ने नीति अपनायो । यद्यपि यो नयाँ निर्णय थिएन, यसअघि यस्तै प्रकारका समस्या आइपर्दा यस्तो गर्ने गरिएको थियो, स्थिति सहज हुनासम्म पुनः भरी सिलिन्डर वितरण गरिन्थ्यो । अहिले पनि भएको त्यही हो ।
हामीकहाँ पेट्रोलियम ग्यासको प्राकृतिक भण्डारण दैलेखमा देखा परेको छ तर त्यसको उत्खनन् त्यति सजिलो वा सहज नभएको बताइएको छ । अध्ययनअनुसार कडा चट्टानभित्र बाट त्यहाँको पेट्रोलियम पदार्थ निकाल्नुपर्ने हुन्छ । त्यसैले त्यसको उत्खनन् गर्दा खर्च अत्यधिक आउने सम्भावना रहन्छ । फेरि पनि उत्खनन्लाई प्राथमिकता दिनुपर्ने हुन्छ । यसरी पेट्रोलियम पदार्थमाथिको परनिर्भरतालाई न्युनीकरण गर्दै जानुपर्ने हुन्छ । त्यसका लागि चीनसँग प्राविधिक सहयोग लिने गरिएको छ । लागत अनुमानको आधारमा उत्खनन् योजनाका लागि यतिखेर चीनको एउटा कम्पनीले काम गरिरहेको पनि छ । आशा गरौँ, ढिलोचाँडो देलेखको पेट्रोलियम उत्खनन् हुनेछ ।
हाम्रो देश जलसम्पदामा धनी छ । हामीकहाँ जलविद्युत्को प्रचुर सम्भावना छ । त्यसैअनुसार विद्युत् उत्पादन पनि बढ्दै गइरहेको छ । यसै वर्षदेखि करिब एक हजार मेगावाट विद्युत् थपिएको विद्युत् प्राधिकरणले बताएको छ । यसरी हालसम्म करिब पाँच हजार मेगावाट विद्युत् उपलब्ध छ, यद्यपि हिउँदमा विद्युत् उत्पादन घट्ने गरेको छ । यो समस्यालाई समाधान गर्न जलासययुक्त विद्युत् परियोजनाको निर्माणतर्फ हाम्रो ध्यान जानुपर्दछ । यसबाट पर्यटन, सार्वजनिक यातायातलगायत अर्थतन्त्रका अन्य अनुकूलता पनि थपिनेछन् ।
नेपालका लागि पेट्रोलियम पदार्थको विकल्प जलविद्युत् नै हो । यो तथ्यलाई कसैले अस्वीकार गर्न सक्दैन । यदि त्यसो हो भने यस क्षेत्रमा व्यवस्थित प्रकारले काम गरिनुपर्दछ । त्यस्ता काम के के हुन् ? धेरैभन्दा धेरै जलविद्युत् उत्पादन गर्नु, विद्युत्को गुणस्तर सुधार्नु, घरेलु खपत बढाउनु, त्यसका लागि ट्रान्समिसन लाइनलाई व्यवस्थित गर्नु, विद्युतीय उपकरणको सहज र सुलभ उपलब्धताको व्यवस्था मिलाउनु, जनतामा विद्युत् उपयोगसम्बन्धी सचेतना फैलाउनु—यी केही काम हुन्, जसले विद्युत् उपभोगलाई सुनिश्चित गर्न सक्दछ ।
अहिले देशमा जुन ग्याँसको अभाव देखा परेको छ, यस्तो अभाव भविष्यमा झनै बढ्दै जानेछ र अन्ततः पेट्रोलियम पदार्थ संसारबाटै समाप्त हुनेछ । त्यसैले यस्तो वास्तविकतालाई मध्यनजर गरेर पेट्रोलियम पदार्थको विकल्प खोज्नुपर्ने हुन्छ । हाम्रो देशमा पेट्रोलियम पदार्थको विकल्प जलविद्युत् हो । यसलाई अत्यधिक उपयोग (र सदुपयोग पनि) गर्नेतर्फ हामी सबैको ध्यान जानुपर्दछ । त्यसका लागि सरकारले ठोस योजना बनाएर कार्यान्वयन गर्नुपर्दछ । निर्यातमुखी होइन, तत्कालका लागि घरेलु खपतमुखी योजना बनाइनुपर्दछ । यसो गर्दा आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र स्थापना गर्न सकिन्छ भन्ने देशका अगुवाहरूले बुझ्नु आवश्यक छ । भविष्यमा न्यून दरमा विद्युत उपलब्ध गराउन वा कुनै खास क्षेत्रका लागि त निःशुल्क उपलब्ध गराउन सकियो भने वैदेशिक लगानीक लागि नेपाल विश्वकै आकर्षक मुलुकमध्ये एक बन्नेछ । त्यसरी अर्थतन्त्रको मुहार फेरिनेछ । त्यसैले पेट्रोलियम पदार्थको विकल्पमा जलविद्युत्लाई बनाउन ठोस पहलकदमी गरौँ । पटकपटक देखा परिरहेने ग्यासको सङ्कटबाट पाठ सिकेर त्यसको स्थायी समाधानको रूपमा जलविद्युत्लाई अगाडि सार्न विलम्ब नगरौँ ।
युगदर्शन साप्ताहिक, वर्ष १७, अङ्क ४४, २०८३ साउन २७ गते प्रकाशित