काठमाडौं । कालापानी क्षेत्रमा सैनिक अतिक्रमण गर्दै आएको भारत सरकारले सो भूमागलाई समेटेर नयाँ नक्सा सार्वजनिक गरेको छ । भारतले शनिबार नयाँ राजनीतिक नक्सा जारी गरेसँगै कालापानीलाई औपचारिक रुपमै भारतले हडपेको छ । भारतले जारी गरेको नयाँ नक्सामा नेपाल, भारत र चीनको त्रिदेशीय विन्दुमा अवस्थित कालापानी क्षेत्रलाई भारतीय भूभागको रुपमा समावेश गरिएको हो ।
भारतले जारी गरेको नयाँ नक्सामा जम्मु तथा कस्मिर दुई फरक प्रशासनिक क्षेत्रमा विभाजन गरेको छ। भारतले जम्मु तथा कश्मीरलाई दिँदै आएको विषेश राज्यको मान्यता खारेज गरेर नयाँ राजनीतिक संरचना निर्माण गरेपछि शनिबार नयाँ नक्सा जारी गरेको हो । जसमा भारतले नेपालसँग विवादित क्षेत्र कालापानीलाई आफ्नो भनेको छ । यो नक्सालाई पाकिस्तानले मान्न अस्वीकार गरेको छ।
सन् १९६२ मा भारत–चीन युद्धको समयमा कालापानीमा भारतले सैनिक ब्यारेक निर्माण गरेको थियो। भारतीय पक्षले कृत्रिम नदी निर्माण गरेको छ । भारत त्यसैलाई काली नदीको उत्पत्तिस्थल दाबी गर्छ र कालापानी नियन्त्रणमा राखेको छ । तर, नेपालले कालापानी आफ्नो भूभाग भएको बताउँदै आएको छ।
यसअघि भारत र चीनबीच सन् २०१४ लिपुलेक हुँदै व्यापारिक मार्ग खोल्ने विषयमा भएको सहमतिको नेपालले विरोध गरेको थियो। नेपालले सन् १८१६ भएको सुगौधी सन्धि विपरित भन्दै आपत्ति जनाएको छ। नेपालको विषयमा नेपाल सहभागी नभएको बैठकमा छलफल भएको प्रति पनि नेपालको आपत्ति रहेको थियो।
महाकाली एकीकृत सन्धि २०५३ संसदबाट पारित हुँदा पनि यो विषय उठेको थियो। नदीको उद्गमस्थलको पहिचानबिनै त्यो सन्धि पारित गरिएको थियो।
भारतको यो कदम विरुद्ध विभिन्न राजनीतिक दलहरुले आपत्ति जनाएका छन् । यद्यपी नेपाल सरकारले यस विषयमा कुनै धारणा सार्वजनिक गरेको छैन । नापी विभागले अध्ययन सुरु गरेको बताएको छ। तर, औपचारिक रुपमा यस विषयमा केही जानकारी नआएको विभागको भनाई छ ।
